Arjantin

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Arjantin
República Argentina (İspanyolca)
Arjantin Cumhuriyeti
Slogan
Millî marş
Arjantin haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Buenos Aires
34°36′G 58°31′D / 34.6°G 58.517°D / -34.6; 58.517
Resmî diller İspanyolca (fiilen)
Tanınan bölgesel diller
Etnik gruplar
(2019)
Hükûmet Başkanlık sistemli federal cumhuriyet
Alberto Fernández
Cristina Fernández de Kirchner
Santiago Cafiero
Sergio Massa
• Anayasa Mahkemesi Başkanı
Carlos Rosenkrantz
Yasama organı Kongre
Senato
Temsilciler Meclisi
Bağımsızlık 
25 Mayıs 1810
9 Temmuz 1816
1 Mayıs 1853
Yüzölçümü
• Toplam
2.780.400 km2 (1.073.500 sq mi) (8.)
• Su (%)
1,57
Nüfus
• 2019 tahminî
44.938.712[6] (31.)
• 2010 sayımı
40.117.096[7] (32.)
• Yoğunluk
14,4/km2 (37,3/sq mi)[7] (214.)
GSYİH (SAGP) 2020 tahminî
• Toplam
924,539 milyar $[8] (28.)
• Kişi başına
20.370 $[8] (62.)
GSYİH (nominal) 2020 tahminî
• Toplam
382,760 milyar $[8] (31.)
• Kişi başına
8.433 $[8] (69.)
Gini (2018)  41.4[9]
orta
İGE (2019) artış 0.845[10]
çok yüksek · 46.
Para birimi Peso ($, ARS)
Zaman dilimi UTC-03:00 (ARZ)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +54
ISO 3166 kodu AR
İnternet alan adı .ar

Arjantin (İspanyolcaArgentina; [aɾxenˈtina]), resmî ismi ile Arjantin Cumhuriyeti[a] (İspanyolca: República Argentina), Güney Amerika'da yer alan bir ülkedir. Arjantin’in toplam yüzölçümü 2.791.810 km2 olup,[11] bu kıstasta Güney Amerika'da ikinci, dünyada ise en büyük sekizinci ülkeyi oluşturur. Nüfusu 2019 yılı için verilen nüfus tahmilerine göre 44.938.712 kişidir.[12] Ülkede yaşayanların çoğunun kökeni İspanyol ve İtalyan göçmenlere dayanmaktadır.

Arjantin, Güney Amerika kıtasının güney kesiminde yer alan Güney Konisi bölgesinde konumlanmış, And Dağları ve Atlas Okyanusu arasında uzanan bir devlettir. Ülkenin kıyı şeridinin uzunluğu 4989 km’dir. Arjantin’in sahip olduğu toprak Güney Amerika kıtasında 2., dünya genelinde ise 8. en büyük topraktır. Şili (5308 km), Bolivya (832 km), Paraguay (1880 km), Brezilya (1261 km) ve Uruguay'la (580 km) sınırı bulunmaktadır.

Gelişmekte olan ülke olarak sınıflandırılan Arjantin, İnsani Gelişme Endeksi'ne göre dünyada 48., Latin Amerika'da ise Şili'den sonra 2. sırada yer alır. Bölgesel güç olarak tanımlanan ülke, Güney Amerika'nın 2., Latin Amerika'nın 3. en büyük ekonomisine ev sahipliği yapar. Arjantin G-15 ve G20 üyesidir. Ülke aynı zamanda Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütü, MERCOSUR, CELAC ve İber-Amerikan Devletleri Örgütü'nün kurucu üyesidir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin ismi, Latince gümüş anlamındaki “argentum” (İspanyolca: plata) kelimesine dayanır. Bölgeye gelen ilk Avrupalılar olan İspanyollar, ülke topraklarının büyük gümüş rezervlerine sahip olduğuna inandıklarından buraya la Plata ismini verdiler.[13]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1536’da İspanyol denizci Pedro de Mendoza günümüzde Buenos Aires’in bulunduğu yerde bir İspanyol kolonisi kurdu.[14] Yerliler yüzünden geri çekilen İspanyollar daha sonra 1580’de Buenos Aires’i yeniden inşa ettiler.[14]

Buenos Aires ve çevresi 18. yüzyılın sonlarına kadar İspanyollar’ın Peru genel valiliğine bağlı olarak yönetildi.[14]

18. yüzyıldaki İspanyol Bourbon monarşisi tarafından Aydınlanma Çağı’ndan ilham alan Bourbon reformlarıyla beraber[15] 1776’de günümüzdeki Arjantin'i oluşturan alan Peru genel valiliğinden ayrılıp yeni kurduğu Rio de la Plata genel valiliğine bağlandı. Buenos Aires bu valiliğin başkenti oldu.[15]

Cumhuriyet Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1816’da İspanyol sömürgeciliğine karşı başlatılan eylemler neticesinde Buenos Aires’te 9 Temmuz 1816’da Río de la Plata Birleşik Eyaletleri adıyla bağımsız bir devlet ilân edildi.[16] Buenos Aires valisi olan Bartolomé Mitre 1862’de yeni ülkenin ilk cumhurbaşkanı olarak seçildi.[14]

Domingo Faustino Sarmiento cumhurbaşkanığı sırasında Arjantin'de halk eğitiminin gelişmesine olan bağlılığıyla tanınır.[14]

1868-1874 yılları arasında Arjantin Cumhurbaşkanlığını yürüten Domingo Faustino Sarmiento modern, ilerici ve laik bir ulus devlet yaratmak için politik, ekonomik ve kültürel alanlarda sekülarist ve milliyetçi karakterde reformlar gerçekleştirmiştir.[14] Cumhurbaşkanığı dönemi sırasında 800 yeni okul inşa edip seküler ve bilimsel ilköğretim ücretsiz ve zorunlu hale getirdi.[14] La Ley de Subvenciones de 1871 ile yabancı okullar ve kiliseye bağlı okullar devlet denetimine alındı. Bu ilerlemelerin yanı sıra, Avrupa ülkelerinden göçmenlerin gelişini de teşvik etmiştir.[14]

Arjantin’de iç sorunlar, 1880 yılında genç bir Albay olan Julio Roca’nın Pampa ve Güney’deki yerli halkı tümüyle yok ederek yönetimi de ele geçirmesi sonucunda ortadan kalkmış ve ülkenin birliği bu olaylar akabinde kurulabilmiştir. 1880-1886’da ve 1898-1904 yılları arasında iki dönem Cumhurbaşkanlığı yapan Roca, Patagonya’yı da Arjantin’e bağlamıştır.

Arjantin 19.yüzyılın sonlarına doğru dünyanın en büyük 10. ticaret ülkesi ve kişi başına gelirde 6. ülkesi haline gelmiştir. Ekonomik zenginleşmeye paralel olarak modern toplumlara özgü ekonomik sınıflar da şekillenmeye başlamıştır. Giderek güçlenen orta sınıfın partisi olarak 1891’de kurulan Radikal Yurttaş Birliği 1916 seçimlerinde aslında resmi bir parti olmaktan ziyade toprak sahiplerini temsil eden ve ülkenin ilk siyasi hareketlerinden biri olan Partido Conservador’u devirip iktidarı ele geçirmiştir.

19. yüzyılın sonlarında Avrupalılar’ın Arjantin'in tarımsal kaynaklarına olan yatırımlarıyla Arjantin Cumhuriyeti büyük ekonomik büyüme gösterdi. 1920’lerin sonunda dünyanın yedinci en zengin ülkesi olan[14] Arjantin 1870 ile 1920 yılları arası yarısı İtalyan ve üçte biri İspanyol olan 6,2 milyon göçmene ev sahipliği etmeye başladı.[14] Bu dönemde Pampaların büyük tarımsal zenginliğine dayanarak gelişen Buenos Aires Avrupa tarzı geniş bulvarlarıyla “Güney Amerika’nın Paris’i” olarak adlandırılmaya başladı.[17]

20. yüzyılın ortalarına kadar Federalistler ile Üniteryenler ve sivil ile askeri gruplar arasında siyasi çatışmalar ülke gündemine hakim oldu. II. Dünya Savaşı’ndan sonraki dönem, Peroncu popülizm ve ordunun daha sonraki yönetimlere doğrudan veya dolaylı müdahalesiyle geçti. Bu dönem 1976’daki askerî darbeyle sonuçlandı.

Cunta, 1983 sonunda seçime giderek idareyi sivillere geri verince ülkede demokratik yönetime dönülmüş oldu. Arjantin’de 2001-2002 yıllarında patlak veren ekonomik kriz, ülkede geniş katılımlı protestolara ve ekonominin iflas etmesine yol açtı.

Arjantin, İngiltere’nin denetimindeki Falkland Adaları, Güney Georgia, Güney Sandwich Adaları üzerinde egemenlik hakkı iddia ediyor. 1982’de iktidara gelen askeri yönetimin Falkland Adalarını işgal etmesinin ardından çıkan savaşta İngilizlere yenilen Arjantin, 1995’te adalar üzerinde bir daha güç kullanarak hak iddia etmeme konusunda taahhütte bulundu. Arjantin’in Antarktika’daki toprak iddiaları da İngiltere ve Şili’ninkilerle çatışıyor.

Diğer taraftan, ülke içindeki iktidar mücadelesi, Arjantin’in bağımsızlık ilanından sonra giderek artmış ve özellikle de Buenos Aires’teki yönetim merkezi ile eyalet yönetimleri arasındaki ihtilaflar ülkeyi iç savaş ortamına sürüklemiştir. Başkent Buenos Aires’teki Üniter Partisi, merkezi idareyi, Federalist Partisi de mahalli idareleri temsil etmişlerdir. İngiltere, tüm bu karışıklardan istifade etmek suretiyle 1833’de Malvinas (Falkland) adalarını işgal etmiştir. 1853 yılında Federalist Juan Manuel de Rosas’ın dikta rejiminin yıkılması sonucu ülkede, birlik kurularak yeni Anayasa’da ‘federal sistem’e geçilmesini öngören hükümler kabul edilmiştir. 1853’de benimsenen Anayasa, muhtelif değişiklerle 1994 yılına kadar devam etmiştir. 1994 yılında gerçekleştirilen Anayasa reformu ile de önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır.

Perón Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1943’te başkan Ramon Castillo yönetimine karşı bir darbe yapıldı ve darbenin lideri Juan Domingo Perón iktidara geldi. Perón ilki Şubat 1946’da, ikincisi anayasanın değiştiği 1951’de olmak üzere iki defa devlet başkanı seçildi. Fakat otoriter siyaseti yüzünden ülkede karışıklıklar çıkınca 1955’te ikinci bir darbe ile devrildi. Uzun yıllar sürgünde yaşayan Perón 1973’te ülkesine döndüğünde tekrar devlet başkanı seçildi. Onun bir yıl sonra ölümü üzerine karısı İsabel Perón devlet başkanlığına getirildi. Ancak o da ülkenin birlik ve beraberliğini sağlayamadı ve 1976’da ordu tarafından uzaklaştırıldı. 1976-1982 yılları arasında Arjantin’i yöneten darbeci generaller zamanında “Ulusal Uzlaşma Süreci” adı verilen ve hapsedilenler dışında 30.000 kişinin ortadan kaybolduğu bir dönem yaşandı.

Askerler 1983 yılı sonlarında seçime giderek idareyi sivillere teslim etti. 1989’da Suriye kökenli Carlos Menem on yıl süreyle devlet başkanlığına seçildi. Arjantin’in 1990’lı yılları pek çok ülke için başarılı bir model olarak görülmesine rağmen ülke 2000’li yılların başında ekonomik sıkıntı içine düştü. Menem’den sonraki üç yıllık ara dönemden sonra 2002’de devlet başkanlığına seçilen Eduardo Duhalde ülkenin içine düştüğü ekonomik krizle mücadele etmeye çalıştı.

İkinci Dünya Savaşı esnasında Arjantin hükumetlerinin gizli ve kamufle edilmiş Nazi taraftarı tutumları, Amerika Birleşik Devletleri ve batı yarım küresinin diğer ülkeleri ile münasebetlerinin gerginleşmesine ve Arjantin’in PanAmerikan Konseyinden çıkarılmasına sebep oldu. Resmiyette bütün harp esnasında tarafsız kalan Arjantin, 1945 ilkbaharında müttefikler tarafına girdi. Geniş ölçüde ABD’nin desteği sebebiyle o sene sonuna doğru Birleşmiş Milletler üyesi oldu ve teşkilatın meselelerinde önemli bir rol oynadı.[18]

Harpten sonra general olan Juan Domingo Peron kendine kuvvetli bir pozisyon hazırlamayı başarmış ve 1946 Şubatında Arjantin Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Eşi Eva Peron’un yardımıyla enerjik ve sert bir idare kurmayı başararak, zamanında, siyasi desteğini silahlı kuvvetlerden almaya çalışan sınıflara sözünü geçirmesini bilmiştir. Basını bir devlet organı haline getirmiş ve totaliter bir rejimin başkanı olarak kendisine daha büyük yetki vermesi için anayasayı değiştirmiştir.[19][20]

Peron, işçi sınıfı arasında çok sevilmiş ve hatta kahraman olarak tanınmıştır.[21] Fakat askeri bir darbe ile 1955’te devrilmiş, uzun seneler sürgünde yaşamış ve bilahare dönerek 1973’te devlet başkanı olmuştur. Bir yıl sonra ölmesi üzerine İsabel Peron olarak tanınan üçüncü karısı devlet başkanı oldu. Ülkenin birlik ve beraberliğini sağlıyamayınca 1976’da ordu tarafından devrildi.[22]

Arjantin’in eski devlet başkanlarından General Galtier İngiltere’ye ait, fakat kendilerine çok yakın olan Falkland adalarını Nisan 1982’de Rosairo operasyonuyla ele geçirdi.[23] İngiltere ile olan savaşı Arjantin kaybetti ve adaları İngilizler tekrar geri aldılar. Gerek yapılan savaş ve gerekse bu durumda bazı devletlerin uyguladıkları ekonomik ambargo, Arjantin’in iktisadi durumunu çok sarstı. Bu durumda askeri idare 1983 yılı sonlarında seçime giderek idareyi sivillere teslim etti. Böylece yedi sene süren askeri idareden sonra normal idare tekrar tesis edildi.[24]

1930’dan bu yana Arjantin’de hiçbir sivil idare 6 seneden fazla iktidarda kalamamıştır. 1819 yılından bu yana 46 devlet başkanından sadece ikisi, askerî darbesiz seçimle görevini devir-teslim etmiştir. 1989’da Raúl Alfonsín’in yerine Carlos Menem (El Turco) seçilmiştir.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

İdari olarak 23 eyalet ve özerk Buenos Aires bölgesinden oluşan federal bir cumhuriyet olan Arjantin, parlamenter demokrasi ve başkanlık sistemi ile yönetiliyor.[25] 1853 Anayasası, 1994 reformuna kadar pek bir değişiklik göstermemiş ve sistem o tarihlerde bütün kıtaya örnek olan ABD Anayasası ve idari yapısı örnek alınarak düzenlenmiştir.[25]

Kuvvetler ayrımı prensibi hakimdir. Yürütme kuvveti ağırlıklı olarak Cumhurbaşkanıdır.[25]

1994 Anayasasına göre Cumhurbaşkanı 4 yıllık süreyle üst üste en fazla 2 kez seçilebilmektedir.[26] Çok geniş yetkilerle donatılan cumhurbaşkanı kabine başkanı ile hükümet üyelerini doğrudan, Anayasa Mahkemesi üyelerini ise senatonun onayı ile atamaktadır.[25]

Cumhurbaşkanı, hükümetin meclis onayından geçirdiği bütçeyi de veto yetkisine sahiptir.[25]

Yasamadan sorumlu Arjantin parlamentosu, Senato ve Temsilciler Meclisi olmak üzere iki kamaralı yapıya sahiptir.[26] Eyaletlerin eşit temsil edildiği ve 72 üyeli üst kanadı oluşturan Senato üyeleri 6 yıl için seçilmektedir.[26] Eyaletlerin nüfusa göre temsil edildiği ve 257 üyeli alt kanadı oluşturan Temsilciler Meclisi ise dört yıllığına seçilmekte ve yarısı iki yılda bir yenilenmektedir.[26]

Her Eyaletin ayrı bir anayasaya sahip olduğu Arjantin’de kuramsal olarak eyaletlerin ciddi anlamda yetki ve gücü bulunsa da tarihi olarak Federal Hükümet baskın olmuştur.[26]

Anayasa gereği bağımsız ve ayrı bir güç kaynağı olan yargının en yüksek kurulu olan Anayasa Mahkemesi 1854 yılında kurulmuş olup, yasamanın yaptığı yasaların Anayasaya uygun olup olmadığını denetlemektedir. Üyelerinin Başkan tarafından Senato onayıyla atandığı Anayasa Mahkemesi düzeyinin altındaki hakimler, Cumhurbaşkanı önerisi üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından atanmaktadır. Arjantin yargı sistemi tam özerkliğe sahip olup, bu konularda yürütmeden bağımsızdır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin, Güney Amerika’nın güney kesiminde And dağları ile Atlas Okyanusu arasında yer alan ve güneye doğru genişliği azalan büyük bir ülkedir.[28] Dünya’nın en büyük 8. ülkesi olan Arjantin’in yüzölçümü 2.791.810 km²’dir.[29]

Kuzeyinde Bolivya ve Paraguay, kuzeydoğusunda Brezilya ve Uruguay, batısında ise Şili ile komşudur.[29] Batı yönünde ülke tamamen And dağlarıyla çevrilmiş olup,[28] bu sıradağlar aynı zamanda Şili ile coğrafi ve siyasi sınırları da teşkil eder.[29] Bu sıradağlarında 6000 metrenin üstüne çıkan birçok dağ bulunmaktadır.[29] Arjantin'in ve Amerika kıtasının en yüksek tepesi Aconcagua (6962 m) ve dünyanın en yüksek iki yanardağı Ojos del Salado 6.880 metre (22.572 ft) ve Monte Pissis 6.795 metre (22.293 ft) burada yer alır.[29]

Arjantin kuzeyden güneye doğru 3.460 km, doğudan batıya doğru ise 1.580 km boyunca uzanması nedeniyle zengin bir iklim kuşağına sahip bulunmaktadır.[29] Ülkenin kuzeyinde yağmur ormanları, güneydeki Patagonya’da çöl iklimi, And dağları boyunca uzanan Bariloche bölgesinde, İsviçre benzeri dağlar ve göllerle kaplı bir iklim hüküm sürmektedir.[29]

Bariloche bölgesindeki göller Arjantin'de iki büyük göller yöresinden birisidir.[29] Bariloche bunların daha büyük olanı olup, Güney Andlar'ın eteklerinde başlayıp bir zincir gibi Neuquén'den Ateş Toprakları'na (Tierra del Fuego) kadar birbirini izleyen tatlı su göllerinin bulunduğu yöredir.[29] Los Glaciares Milli Parkı'nda bulunan ve UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak kabul edilen Lago Argentino, Lago Viedma ve ünlü Perito Moreno Buzulu bu bölgede bulunur.[29] İkincisi göller yöresi ise Pampa'nın batı kısmında ve Chaco'nun güneyinde bulunan alçak ve genellikle tuzlu olan göllerdir.[29]

Coğrafi zenginliğin sağladığı olanaklar ülkede hemen her türlü tarım ve hayvancılık ürününün yetiştirilmesine olanak tanımaktadır.[29] Ülkenin %25’ini kaplayan Pampa Ovası büyük oranda doğal çayırlıklardan oluşur ve ülkenin tarım ve hayvancılık merkezini oluşturur.[29]

Alüvyonların aşağı yukarı doldurduğu Río de la Plata halicinden Macellan Boğazı kıyılarındaki Gallegos Nehri’nin ağzına kadar doğal limanlara çok seyrek rastlanır. Pampa ile Patagonya sınırındaki Bahía Blanca tek doğal limandır ve kıyısında kurulan kentin büyük ölçüde gelişmesini sağlamıştır.

Arjantin'de bulunan nehirlerin kaynağı büyük ölçüde Río de la Plata'dır. Río de la Plata'ya dökülen nehirler 5.200.000 km2lik bir alana yayılmıştır ve bu alanın hemen hemen üçte biri Arjantin sınırları içinde bulunur, kalan alan ise Bolivya, Brezilya, Paraguay ve Uruguay sınırlarındadır. Río de la Plata'ya dökülen iki büyük nehir Paraná Nehri ve Uruguay Nehri'dir. Kuzeyde, Brezilya sınırında dünyanın da en büyük şelalelerinden sayılan Iguazú ve Iguazú Ulusal Parkı bulunur.

İkinci en büyük nehir Patagonya'nın kuzeyinde bulunan Colorado Nehri'dir. Onun en önemli kolu olan Salado Nehri Batı Arjantin'in büyük bir kısmını sular, ama kurak iklim dolayısıyla yer yer kurumuş ve bataklığa dönüşmüş bir nehirdir.

Arjantin çok uzun bir sahil şeridine sahip olan bir ülke olmasına karşın, çok az sayıda adaya sahiptir. En büyük adası Tierra del Fuego Takımadaları'na ait olan 47.000 kilometrekare (18.147 sq mi)lik Ateş Toprakları Adası (Tierra del Fuego)'dır. Bu adayı Arjantin (21.571 km2) ve Şili (25.571 km2) paylaşmıştır. Bunun dışında Arjantin'in hak talep ettiği, ama Birleşik Krallık yönetiminde bulunan Islas Malvinas'dır.

İklim ve bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Río de la Plata yakınında yağışlı (1200 mm) ve genellikle yumuşak olan iklim iç kesimde karasal ve kuraktır. Arjantin’de kuzeybatıdan güneybatıya doğru geniş kurak bölge bulunur.

Kuzeyde verimli Pampalar ovaları, güneyde Patagonya platosu, batıda engebeli And Dağlarına ev sahipliği yapan Arjantin genellikle ılıman bir iklime, güneydoğusunda kurak, güneybatısında güney kutup altı iklime sahip.[29]

Arjantin, biyolojik çeşitlilik olarak “mega çeşitli” olarak adlandırılan 17 ülke arasında yer alıyor.[29]

Ülkenin okyanus cephesindeki güney ucu nemlidir ve sıcaklıklar da hiçbir zaman yüksek değildir.[29] Ushuaia’da yaz mevsiminde 9,2˚C, 3700 km uzaklıktaki kuzey uçta, yani Misiones eyaletindeyse, iklim sıcaktır, yağışlıdır ve burada çay yetiştirilir.[29] Ülkenin geri kalan bütün bölgelerinde kuzeyden güneye doğru sıcaklıklar azalırken, iklimin başlıca özelliği kurak olmasıdır.[29] Arjantin’i kuzeybatıdan güneybatıya doğru geniş bir kurak kuşak boydan boya aşar.[29]

Bu “kurak köşegen” And Dağları Dağları’ndaki yüksek platolarda ve havzalarda başlar, dağ eteklerinde sürer (Mendoza’da yılda 193 mm yağış görülür) ve Patagonya kıyısında sona erer (200 mm’nin altında yağış).[29] Pampalar’da iklim Atlas Okyanusu kıyısından iç kesime doğru gittikçe değişir.[29] Río de la Plata yakınında yağışlı (1200 mm) ve genellikle yumuşak olan iklim iç kesimde karasal ve kuraktır.[29] Yağışlar, çoğunlukla yaz mevsimi boyunca yoğunlaşır ve getirdikleri nem, hemen büyük bir buharlaşmaya uğrar ve iç kesimlere ulaşamaz.[29] 600 mm eşyağış eğrisi Bahía Blanca’dan Córdoba’ya kadar geniş bir yay çizer. Böylece “yağışlı” Pampa’dan “kurak” Pampa’ya geçilir.[29]

Anlatılan bu koşullar nedeniyle Arjantin’de orman azdır.[29] Ülkenin büyük bir bölümü, çayırlar ve dikenli çalılıklarla kaplıdır. Ülkenin Patagonya’nın kuzeyinde kalan batı yarısı ağaçsılardan ve az çok dikenli, az yapraklı küçük ağaçsılardan oluşan seyrek bir bitki topluluğuyla örtülüdür.[29]

Patagonya çakılları arasında az miktarda çalılık ve bazı buğdaygiller tutunmuştur.[29] Doğal halinde yüksek otlardan oluşan uçsuz bucaksız bir çayır ve kötü bir otlak olan Pampalar, Avrupa’dan yeni ot türlerinin getirilmesiyle ve üçgül ile yoncanın yaygınlaştırılmasıyla değiştirilmiştir.[29] Ağaç da dikilmiştir ama gerçek ormanlar Güney Andlar’daki göller yönetim bölgesinde Arokarya ormanları ve Macellan Boğazı dolaylarında kayın ormanları yer alır.[29]

Kuzeyde büyük tropikal orman, iki yerde Arjantin’e sokulur: Misiones ve Tucumán eyaletlerinde Andları’nın doğu yamaçlarında Orta Chaco’da, sert keresteli, kabukları bakımından zengin türlerin ağır bastığı bir orman (Quebrachos) yer alır.[29]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantinlilerin %62,5'i İtalyan kökenlidir.[30][31]
Nüfus sayımları
Yıl Nüfus     
1895 4.044.911 —    
1914 7.903.662 %+95.4
1947 15.893.662 %+101.1
1960 20.013.793 %+25.9
1970 23.364.431 %+16.7
1980 27.949.480 %+19.6
1991 32.615.528 %+16.7
2001 36.260.130 %+11.2
2010 40.117.096 %+10.6
2019 44.938.712 %+12.0
Kaynak: INDEC[31][32]

Arjantin, nüfus bakımından Güney Amerika'nın Brezilya ve Kolombiya'nın ardından 3'üncü büyük ülkesidir.[33] Yaklaşık 45 milyon kişinin yaşadığı Arjantin'de nüfusun %91,1’i şehirlerde yaşamaktadır.[33] Ülke nüfusunun yaklaşık %44’ü Buenos Aires ve çevresinde yoğunlaşmıştır durumdadır.[33]

Arjantin'in istatistik kurumu INDEC'in araştırması sonucunda elde edilen verilere göre 31 Aralık 2019 itibarıyla Arjantin'nin nüfusu 45 milyon 479 bin 118 kişidir. Bu rakam, ilk resmî nüfus sayımının yapıldığı 1895 yılında 4,04 milyondu. 2020 yılındaki rakam, 2019 yılındaki rakamın 540 bin fazlasıdır ve ülkenin nüfusunun artış oranı ‰8,6’tür.

Nüfusun %89,31'i il ve ilçe merkezlerinde yaşamaktadır. Yine aynı verilere göre Arjantin'de km² başına ortalama 16,36 kişi düşmektedir. Diğer Güney Amerika ülkeleri ile karşılaştırıldığında doğurganlık oranı düşük ve yaşlı nüfus oranı yüksektir.[33] Nüfusun %63,85’u 15-64 yaş grubunda yer alırken %24,02’si 0-14 yaş grubunda yer almaktadır. Yaklaşık %12,13'lük bir kısım ise 65 ve üstü yaşlardaki kişilerden oluşmaktadır. Nüfusun ortanca yaşı 32,4’tür. Arjantin'nin en gelişmiş ve en kalabalık şehri Buenos Aires aynı zamanda Güney Amerika’nın en kalabalık ikinci şehridir.

Vatandaşlığı düzenleyen mevcut yasalar (346 sayılı Kanun, 23.059 sayılı Kanun ve 3.213/84 sayılı Kararname), "Arjantin Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan" herkesi, bir "Arjantinli" olarak tanımlar. Bu nedenle, Arjantin'de hukukî anlamda Arjantinli sözcüğü, bir etnik kökeni ifade etmekten ziyade ülkenin vatandaşı olan herkesi ifade etmektedir.

Nüfusun etnik dağılımına ait pek çok veri olmasına rağmen, Arjantin'de yapılan resmî nüfus sayımları etnik kökene ait rakamlar vermediği için resmî veriler mevcut değildir. Yapılan araştırmalara göre Arjantin'de Alman, Polonyalı, Rus, Ukraynalı, Bulgar, Fransız, İsviçreli, İrlandalı, İskoç, Hollandalı, Belçikalı, İsveçli, İzlandalı, Danimarkalı, Finlandiyalı, Arap, Ermeni ve Portekizli dahil olmak üzere pek çok etnik grup yaşar.

Nüfusun %62,5'ini ve Buenos Aires eyaletinin %69,17'sini oluşturan İtalyanlar ülkenin en büyük etnik grubudur. İtalyanlardan sonra, ülkede yaşayan en büyük etnik grup İspanyollardır. Ayrıca yıllardır gerçekleşen iç göçlerle birlikte İtalyanlar, ülkenin ortasındaki ve batısındaki tüm büyük şehirde de yaşamaktadır. Özellikle Buenos Aires'te yaklaşık 12 milyon İtalyan yaşamaktadır ve bu durum şehri, dünya üzerinde en fazla İtalyan nüfusuna sahip şehir yapmaktadır.

0-999: Diğerleri

Arjantin'nin fiilen resmî dili, aynı zamanda nüfusun %94,4’inin anadili olan İspanyolca’dır. Nüfusun yaklaşık %3,3’ü ise ana dil olarak İtalyanca konuşmaktadır. Aymaraca ve Quechua ana dil olarak konuşanların oranı da %1'den azdır, bunun yanı sıra çeşitli bölgelerde küçük bir kesim tarafından ana dil olarak konuşulan diller de mevcuttur. Ayrıca Arjantin'de konuşulan Patagonya Galcesi ve Menonit Almancası gibi dillerin bazıları tehlike altındadır.

Ülke nüfusu büyük ölçüde Avrupa’dan 1860 ile 1930 yılları arasında gelen göç ile şekillendi.[33] Çoğunluğunu İspanyol ve İtalyan göçmenlerin oluşturduğu Arjantin %97,2 Avrupa kökenli ve %92'si Katoliktir.[33] Geriye kalan 2%'si Protestan, 2%'si Yahudi ve %4'ü ise diğer dinlere mensuptur.[33]

[34] Arjantin’de eğitim düzeyi yüksek olup 13 yıllık zorunlu eğitim sistemi uygulanmaktadır. Ülkedeki 102 üniversitenin 45’i devlet üniversitesidir ve toplam öğrencilerin yüzde 80’i bu üniversitelerde eğitim görmektedir.[34]

Ülke dışında, çoğunluğu İspanya, İtalya ve ABD’de olmak üzere, 600 bin civarında Arjantinli yaşamaktadır.[33] Ülkeye özellikle Paraguay ve Bolivya olmak üzere çevre fakir ülkelerden göç girişi olmaktadır.[33]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin, resmî dini olmayan seküler bir devlettir. Din ve vicdan özgürlüğü, ülkenin anayasasının 14. maddesiyle güvence altına alınmıştır. Arjantin’de baskın din Hristiyanlıkdır. Yaygın mezhep ise Katolik mezhebidir. Ayrıca ülkede Protestanlık (ülkenin 2%’si) ve Yahudilik (ülkenin %2’si) de yer yer yaygındır.

Arjantin’de 200.000 Yahudi yaşamaktadır. Yahudi toplulukları 1740 yılından itibaren bugün Arjantin’i oluşturan topraklarında yaşamaya başladı. 1802 yılına kadar Arjantin’e gelen ilk Yahudiler Portekiz orijinli Sefarad Yahudileriydi. Daha sonra özellikle 19. Yüzyılın sonunda özellikle Rusya’dan gelen göç dalgaları ile Arjantin’deki Yahudi nüfusu arttı. 20. yüzyıldaki göçlere rağmen, bugün hâlâ küçük bir Yahudi nüfusu Arjantin’de bulunmaktadır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin'de üniversite öncesi eğitim Millî Eğitim Bakanlığı'nın denetimindedir. 2019 itibarıyla yetişkin nüfusunun %98,1’i okuryazar olan Arjantin'de 4 yıl ilkokul, 4 yıl ortaokul ve 4 yıl lise olmak üzere toplam 12 yıllık eğitim zorunludur. OECD raporlarına göre ülkede liseyi tamamlamayan 25-34 yaş grubuna dahil kişiler, liseyi tamamlayan aynı yaş grubundan iş arkadaşlarının elde ettiği gelirin ortalama olarak sadece %80’ini almaktadırlar.

Ülkenin temel eğitim seviyesi diğer OECD ülkelerinin altında kabul edilir.[35] Arjantin, OECD'nin PISA programında 78 ülke arasında matematikte 72., bilimde 66. ve okuma-anlamada da 64. sırada yer alır.[35]

2019 itibarıyla Arjantin'deki üniversite sayısı 55’tir.[36] Dünyanın en iyi üniversitelerinin sıralandığı 2021 Times Higher Education World University Rankings’de ilk 500'e Arjantin'den beş üniversite dahil olmuştur.[36] Listede Buenos Aires Üniversitesi (UBA) 66. sırada, Arjantin Papalık Katolik Üniversitesi 326. sırada, Palermo Üniversitesi 377. sırada, Austral Üniversitesi 443. sırada, Belgrano Üniversitesi 465. sırada yer almıştır.[36]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok büyük şirketin genel merkezinin bulunduğu Buenos Aires’in Puerto Madero semti

Arjantin, GSYİH (SAGP) sıralamasında 28. sırada ve GSYİH (nominal) sıralamasında 31. sırada yer almaktadır. G-20 büyük ekonomileri topluluğunun kurucu üyelerinden biridir.

Arjantin’in 2019’te ihracatı $65,1 milyar oldu. En fazla ihracat yapılan yapılan ülkeler ise Brezilya, Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Şili olarak belirlendi. Aynı yıl ithalatın $49,2 milyarı bulması buldu. 2019’te Arjantin, en fazla Brezilya’dan ithalat yaptı. Bu ülkeyi sırasıyla Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya takip etti.

Arjantin ekonomisinin diğer önemli bölümlerini ise bankacılık, inşaat, ev aletleri, elektronik, tekstil, petrol arıtma, petrokimya ürünleri, gıda, madencilik, demir-çelik ve makine sanayi oluşturmaktadır. 2015 verilerine göre Arjantin’deki sektörel GSYİH dağılım %6 tarım, %17,2 sanayi ve %88,8 hizmet şeklinde olmuştur.

Ekonominin Sektörel Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin ekonomisi genelde tarım ve tarıma dayalı sanayi ağırlıklı bir yapıya sahiptir. Ortalama olarak GSYH’nin %10’u tarım, %30’u sanayi ve geri kalanı da hizmetlerden oluşmaktadır. Hızla artan tarım ürünleri fiyatları Arjantin ekonomisi için önemli bir büyüme kaynağı haline gelmiştir. Ülkenin %9,2’si tarıma elverişlidir.

Daha önce koruma duvarları arkasında gelişen ülke sanayisi 1990’lı yıllardaki liberalleşme politikalarıyla birlikte yabancı firmalarla rekabet edemez hale gelmiştir. Bu dönemde, özellikle doğal kaynaklara ve tarıma dayalı olarak faaliyet sürdüren mevcut birçok firma yabancılar tarafından satın alınmış, küçük ve orta ölçekli işletmeler hızla güç kaybetmeye başlamıştır. 1990’lı yıllarda yabancı sermaye ağırlıklı olarak büyüyen sanayi 1998 yılından itibaren durgunluğa ve krize girmeye başlamıştır. Gıda ve içecek, kimya ve petrokimya, otomotiv ve metal sanayii ülkenin en büyük sanayi kolları durumundadır.

Madencilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin zengin maden yataklarına sahiptir. Maden taraması açısından sadece beşte birinin araştırılmış durumda olduğu belirtilen ülkede kurşun, çinko, kalay, bakır, demir, altın, manganez, petrol ve doğal gaz ile uranyum yatakları bulunmaktadır. Maden yataklarının önemli bir kısmı ülkenin batısında bulunan And Dağları bölgesinde yer almaktadır.

Catamarca ve San Juan eyaletleri bakır ve altın açısından oldukça zengindir. Mendoza’da uranyum, Jujuy’da çinko yatakları bulunmaktadır. 2003 yılında çıkarılan bir yasa ile madencilik ürünleri ihracatının vergiden muaf tutulması ve döviz gelirinin iç piyasada satış zorunluluğunun kaldırılması bu sektörü yabancı yatırımlar için cazip hale getirmiştir. Ancak, 2011 yılının ikinci yarısında ülkedeki döviz sıkıntısı söz konusu muafiyetin kaldırılmasına neden olmuştur. Mevcut uygulamalara göre madencilik ihracatından elde edilen dövizin de ülkeye getirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Arjantin, toplam maden üretiminin üçte ikisinden fazlasını ihraç etmektedir.

Bununla birlikte Hükûmetin uyguladığı döviz ve ekonomi politikaları ve resmi istatistik kurumunun gerçeği yansıtmayan enflasyon verileri nedeniyle yatırım hesaplarını sürekli olarak gözden geçirmek durumunda kalan yabancı yatırımcıların 2013 yılında Arjantin’deki yatırımlarını askıya aldıkları görülmüştür.

Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Başta toptan ve perakende ticaret, otel ve lokantacılık ile ulaşım ve iletişim sektörleri olmak üzere hizmetler sektörü de 2003’ten sonraki yıllarda çift haneli büyüme oranlarına ulaşmıştır. 1990’lı yıllarda hızla gelişen finans kesiminin ise kriz sırasında aldığı ağır darbe nedeniyle toparlanması oldukça uzun sürmüştür. Son yıllarda bankacılık ve finans sektörünün ekonomi içindeki ağırlığı tekrar artmaya başlamıştır.

Tarım Sektörü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarım Bakanlığı genel müdürlüğü Buenos Aires’te bulunmaktadır.

Arjantin 190.000 kilometrekare (73.359 sq mi) ekilebilir araziye sahiptir. Kurak bölgelerden, subtropikal ormanlara yayılan çeşitli mikro iklimlere ve ekosistemlere sahip Arjantin’de çok çeşitli ürünler yetiştirilebilmektedir. Toprağın düşük maliyeti ormancılık için çok uygundur ve yüksek orandaki ağaç sayısı bu alanda önemli yatırımların yapılması ile sonuçlanmıştır.

Soya, ayçiçeği, mısır, buğday, arpa, yulaf, pirinç, aspir, pamuk, fasulye, çay, tütün, şekerkamışı, üzüm, narenciye, elma, armut ülkede yetiştirilen en önemli meyve ve sebzelerdir. Ülkenin farklı bölgelerinde çeşitlilik gösteren iklim koşulları sayesinde Arjantin, çok farklı iklim gerektiren ürünlerin üretimine müsaittir. Hububat ve yağlı tohumlar üretimi Arjantin ekonomisi ve ihracatının lokomotif ürünleri arasında yer almaktadır.

Yaklaşık 51 milyon baş hayvana sahip olan Arjantin dünyanın en önemli et üreticileri arasında yer almaktadır. Ancak, son yıllarda yanlış tarım politikaları nedeniyle kasaplık sığır sayısının ciddi bir şekilde azalması ve 2009 yılı sonlarından itibaren et fiyatlarının hızla yükselmesi üzerine Arjantin Hükûmeti et ihracatına zaman zaman kısıtlama getirmek zorunda kalmış ve dünya et ihracatında Arjantin gerilere düşmüştür. Et ihracatında 2009 yılında üçüncü sırada yer alan Arjantin sonraki yıllarda sürekli gerileyerek 2012 yılı itibarıyla onuncu sıraya düşmüştür. 2012 yılı et ihracat değeri ülkenin son 50 yılındaki en düşük ikinci ihracat değerine tekabül etmektedir. İhracat miktarı 2013 yılında 200 bin tonun üzerine çıksa da önceki yılların seviyesine kıyasla hala çok geridedir. 2013 yılında Arjantin’in dünya et ihracatçısı ülkeler arasındaki yeri, Meksika ve Yeni Zelanda’nın da gerisinde kalarak, 11. sıraya gerilemiştir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Yakın zamana kadar Brezilya ve Meksika’nın ardından Latin Amerika’nın üçüncü büyük ekonomisi olan Arjantin, bu unvanını 2014 yılından beri Kolombiya’ya kaptırmış bulunmaktadır.

Bölgede Venezüela’nın ardından ikinci en yüksek enflasyon oranı, Peso’nun 2014 Ocak ayında Dolar karşısında %23 oranında değer kaybetmesi ve düşük düzeydeki GSYİH büyüme oranı nedeniyle Arjantin, bir sıra gerileyerek bölgenin dördüncü büyük ekonomisi olmuştur. Bununla birlikte, ödemeler dengesine ilişkin öngörüler dikkate alındığında, Arjantin’in daha da geri sıralara düşmesinin yüksek bir ihtimal olduğu değerlendirilmektedir.

Latin Amerika’nın dördüncü büyük nüfusuna sahip olan Arjantin, zengin yer altı ve yer üstü kaynakları, yetişmiş insan gücü, şehirleşme ve teknolojik gelişimi, kişi başına alım gücünün yüksekliği sayesinde ekonomik potansiyeli çok yüksek olan ülkelerden biridir. Ancak, politik belirsizlik ve kurumsal yetersizlik gibi unsurlar ekonomik büyümenin potansiyelini yakalamasını engellemektedir.

Arjantin’de dönemler itibarıyla keskin politika değişiklikleri olmakla birlikte tarihsel olarak önemli bir müdahaleci ekonomi geleneği bulunmaktadır. Mevcut iktidar, devlet kontrolünün olmadığı 1990’lı yıllardaki serbest piyasa modelinin bir sonucu olarak ülkenin 2001-2002 dönemi krizini yaşadığından hareket ederek müdahaleci bir politika izlemektedir.

1990’lı yıllardaki liberalleşme, özelleştirme ve deregülasyon politikaları sayesinde yabancı yatırımcılar için cazibe merkezi haline gelen Arjantin’de 2001 sonu ve 2002 başındaki kriz ve kriz sonrası uygulamaya konulan politikalar yabancı sermaye için olumsuz bir ortam yaratmıştır. 2002 yılından sonraki dönemde mevcut yabancı sermayenin bir kısmı ülkeyi terk etmiştir. 2003 yılından itibaren iktidarda olan yeni Peronist yönetim yerli sermayeye daha çok önem vermekte ve kamu ihalelerinde yerli şirketler lehine ayrımcılık yapmaktadır.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Julio Cortázar, Victoria Ocampo, Jorge Luis Borges y Adolfo Bioy Casares, respectivamente. Importantes figuras de la literatura argentina.

Tango dansı, pembe dizileri, futboldaki başarısıyla öne çıkan ülkenin, Jorge Luis Borges, Domingo Liotta ve Rene Favaloro gibi dünyaca ünlü edebiyatçılar ile bilim adamlarını yetiştirdiği biliniyor.

1957’de ürettiği teknolojiyle Latin Amerika’da ilk nükleer araştırma reaktörünü tasarlayan ve inşa eden ülke konumundaki Arjantin, 1983’te nükleer silah üretebilecek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum kapasitesine sahip olduğunu açıkladı. Ülke, nükleer gücünü sadece barışcıl amaçlar için kullanma sözü verdi. Rio Plata Birleşik Eyaletleri, 1816’da İspanya’dan bağımsızlıklarını ilan ettikten sonra Bolivya, Paraguay ve Uruguay bağımsız olarak yollarına devam edince kalan bölgeye Arjantin ismi verildi.

Dünya'nın en geniş bulvarı Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te yer alıyor. Bulvarın ismi "9 Temmuz Bulvarı"dır. 9 Temmuz denmesinin nedeni ise Arjantin'in bağımsızlık gününü simgeliyor olmasıdır.

Gastronomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gastronomi

Arjantin'de insanlar "Alfajores" adını verdikleri karemelli çikolataların tutkunlarıdır.

Dünyanın en çok sığır eti tüketilen ülkesi olan Arjantin’in en ünlü yemeği sığır etinden yapılan Criolla’dır. “Éparillas” ya da “Asados” olarak adlandırılan büyük barbekülerde pişirilen bir tür ızgara çeşididir. Bir diğer ünlü yemekleri olan Humitas mısırdan yapılmış bir çeşit köftedir. Mısır mamullerini sıklıkla kullanan Arjantinlilerin Tamales adı verilen ve mısır unundan yapılmış bir ekmek türünün içine et doldurulmasıyla hazırlanan yemeği meşhur Arjantin mutfağın bir parçasıdır. Unlu mamulleri sıklıkla kullanan Arjantin Mutfağında sevilen yiyeceklerden biri olan Empanadas, türlü iç harçlarla hazırlanabilen bir börektir. Dulce de leche diğer Latin Amerika mutfaklarında da tanıdığımız süt ve şekerle yapılan bir tatlıdır. Mate çayı ve özellikle And dağları bölgesinde çok meşhur olan Mendoza şarapları da en çok tüketilen içeceklerdir.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Arjantin Anayasası, Río de la Plata Birleşik Eyaletleri, Arjantin Cumhuriyeti ve Arjantin Konfederasyonu isimlendirmelerini eşit ölçüde tanımaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ La educación intercultural bilingüe en Santiago del Estero, ¿mito o realidad? [La cámara de diputados de la provincia sanciona con fuerza de ley.] (İspanyolca). Cámara de Diputados de la Nación. s. 1. Declárase de interés oficial la preservación, difusión, estímulo, estudio y práctica de la lengua Quíchua en todo el territorio de la provincia [..] 
  2. ^ Enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut. Expresión de beneplácito. Menna, Quetglas y Austin [Chubut eyaletinde Galce'nin eğitimi] (PDF) (İspanyolca). Cámara de Diputados de la Nación. s. 1. Declarar de interés de la Honorable Cámara de Diputados de la Nación la enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut [..] 
  3. ^ Argentina: People: Ethnic Groups. World Factbook of CIA
  4. ^ "Argentina inicia una nueva etapa en su relación con Japón". www.telam.com.ar. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2018. 
  5. ^ Clarín.com. "La comunidad china en el país se duplicó en los últimos 5 años". 3 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2018. 
  6. ^ "United Nations population prospects" 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(PDF) 2015 güncellemesi
  7. ^ a b "Población por sexo e índice de masculinidad. Superficie censada y densidad, según provincia. Total del país. Año 2010". Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010 (İspanyolca). Buenos Aires: INDEC – Instituto Nacional de Estadística y Censos. 2010. 8 Haziran 2014 tarihinde kaynağından (XLS) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2016. 
  8. ^ a b c d "Argentina". World Economic Outlook Database. International Monetary Fund. Erişim tarihi: 8 Aralık 2020. 
  9. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; gini isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  10. ^ "Human Development Report 2020" (PDF) (İngilizce). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2009. 
  12. ^ "Instituto Nacional de Estadística y Censos. Estimaciones y proyecciones de población 2010-2040.: total del país" (PDF). INDEC. s. 28. 12 Eylül 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  13. ^ "Argentina History, Facts, Map, & Culture". Encyclopedia Britannica (İngilizce). 17 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2020. 
  14. ^ a b c d e f g h i j Lewis, Daniel K. (2003). The History of Argentina. Palgrave Essential Histories Series (İngilizce). New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-6254-6. 
  15. ^ a b c Abad de Santillán, Diego (1971). Historia Argentina (İspanyolca). Buenos Aires: Tipográfica Editora Argentina.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "diego" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  16. ^ Crooker, Richard A. (2009). Argentina (İngilizce). New York: Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0481-2. 
  17. ^ Gardner, James (1 Aralık 2015). Buenos Aires : the biography of a city. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1137279880. 
  18. ^ Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. Univ. of North Carolina Press, 1990.
  19. ^ Foster; ve diğerleri. (1998). Culture and Customs of Argentina. Greenwood. s. 62. ISBN 9780313303197. 
  20. ^ Feitlowitz, Marguerite. A Lexicon of Terror: Argentina and the Legacies of Torture. Oxford University Press, 2002.
  21. ^ Crawley, Eduardo. A House Divided: Argentina, 1880-1980. St. Martin's Press, 1985
  22. ^ Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press, 1990.
  23. ^ "Operación Rosario". Arjantin Hükümeti Resmi Web Adresi. 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2020. 
  24. ^ National Geographic Magazine. August, 1986.
  25. ^ a b c d e Sánchez, Carlos (1998). Historia Institucional Argentina (İspanyolca). Meksiko: Fondo de Cultura Económica. 
  26. ^ a b c d e Vanossi, Jorge (1994). Situación actual del federalismo: aspectos institucionales y económicos, en particular sobre la realidad argentina (İspanyolca). Buenos Aires, Arjantin: Asociación Argentina de Ciencia Política. 
  27. ^ a b c Rock, David (1987). Argentina, 1516–1987: From Spanish Colonization to the Falklands War (İngilizce). Berkeley, CA: University of California Press. ISBN 978-0-520-06178-1. 
  28. ^ a b Morris, Michael (1988). The Strait of Magellan. International Straits of the World. 11. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishes. ISBN 978-0-7923-0181-3. 
  29. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Young, Ronald (2005). Encyclopedia of World Geography (İngilizce). New York: Golson Books. ss. 51-53. ISBN 978-0-8160-7229-3. 
  30. ^ Nouzeilles, Gabriela (2002). The Argentina Reader: History, culture, and society. Durham, NC: Duke University Press. ISBN 9780822329145. 
  31. ^ a b "Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010". Instituto Nacional de Estadística y Censos (İspanyolca). Buenos Aires, Arjantin: indec.gob.ar. 28 Eylül 2020. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021. 
  32. ^ "The World Factbook". Central Intelligence Agency. www.cia.gov. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021. 
  33. ^ a b c d e f g h i "Estimaciones y proyecciones de población 2010-2040" (PDF). Instituto Nacional de Estadística y Censos (İspanyolca). Buenos Aires, Arjantin: http://www.indec.mecon.ar. 26 Aralık 2015. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021.  |yayıncı= dış bağlantı (yardım)
  34. ^ a b "Gasto público en educación, total (% del PIB) - Argentina | Data". Dünya Bankası. datos.bancomundial.org. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021. 
  35. ^ a b "2018 PISA Sonuçları". OECD (İngilizce). www.oecd.org. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021. 
  36. ^ a b c "QS World University Rankings 2021". Top Universities (İngilizce). 28 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 17 Ocak 2021. 
  37. ^ "Encuesta Permanente de Hogares" (PDF). Indec. 23 Ağustos 2015. s. 3. 
  38. ^ a b Menutti, Adela; Menutti, María Mercedes (1980). Geografía Argentina y Universal (İspanyolca). Buenos Aires: Edil. 
  39. ^ a b Galasso, Norberto (2011). Historia de la Argentina, vol. I&II (İspanyolca). Buenos Aires: Colihue. ISBN 978-950-563-478-1. 
  40. ^ "El negocio del café en la Argentina". Blog.federicosanchez.info. Erişim tarihi: 2 August 2017. [ölü/kırık bağlantı]
Genel
  • Büyük Sözlük ve Ansiklopedi, Librairie Larousse&Interpress Basın ve Yayıncılık A. Ş. 2. Cilt Amer – Avust

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abad de Santillán, Diego (1971). Historia Argentina (İspanyolca). Buenos Aires: Tipográfica Editora Argentina. 
  • Adler, Emanuel; Greve, Patricia (2009). Globalising the Regional, Regionalising the Global. Review of International Studies. 35. Cambridge: Cambridge University Press. ss. 59-84. ISBN 978-0-521-75988-5. 
  • Aeberhard, Danny; Benson, Andrew (2000). The rough guide to Argentina. Londra. ISBN 978-1-85828-569-6. 
  • Akstinat, Björn (2013). Handbuch der deutschsprachigen Presse im Ausland (Almanca). Berlin: IMH–Verlag. ISBN 978-3-9815158-1-7. 
  • Barnes, John (1978). Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón. New York: Grove Press. ISBN 978-0-8021-3479-0. 
  • Bidart Campos, Germán J. (2005). Manual de la Constitución Reformada (İspanyolca). I. Buenos Aires: Ediar. ISBN 978-950-574-121-2. 
  • Bloom, Harold (1994). The Western Canon: The Books and School of the Ages. New York: Harcourt Brace & Company. ISBN 978-1-57322-514-4. 
  • Boughton, James M. (2012). Tearing Down Walls. The International Monetary Fund 1990–1999. Washington, DC: International Monetary Fund. ISBN 978-1-61635-084-0. 
  • Calvo, Carlos (1864). Anales históricos de la revolucion de la América latina, acompañados de los documentos en su apoyo. Desde el año 1808 hasta el reconocimiento de la independencia de ese extenso continente (İspanyolca). 2. Paris: A. Durand. 
  • Crooker, Richard A. (2009). Argentina. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0481-2. 
  • Crow, John A. (1992). The Epic of Latin America (4th bas.). Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-07723-2. 
  • Díaz Alejandro, Carlos F. (1970). Essays on the Economic History of the Argentine Republic. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-0-300-01193-7. 
  • Dougall, Angus (2013). The Greatest Racing Driver. Bloomington, IN: Balboa Press. ISBN 978-1-4525-1096-5. 
  • Edwards, Todd L. (2008). Argentina: A Global Studies Handbook. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-986-3. 
  • Epstein, Edward; Pion-Berlin, David (2006). "The Crisis of 2001 and Argentine Democracy". Broken Promises?: The Argentine Crisis and Argentine Democracy. Lanham, MD: Lexington Books. ss. 3-26. ISBN 978-0-7391-0928-1. 
  • Fayt, Carlos S. (1985). Derecho Político (İspanyolca). I (6. bas.). Buenos Aires: Depalma. ISBN 978-950-14-0276-6. 
  • Fearns, Les; Fearns, Daisy (2005). Argentina. Londra: Evans Brothers. ISBN 978-0-237-52759-4. 
  • Ferro, Carlos A. (1991). Historia de la Bandera Argentina (İspanyolca). Buenos Aires: Ediciones Depalma. ISBN 978-950-14-0610-8. 
  • Foster, David W.; Lockhart, Melissa F.; Lockhart, Darrell B. (1998). Culture and Customs of Argentina. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-30319-7. 
  • Friedman, Ian C. (2007). Latino Athletes. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0784-4. 
  • Galasso, Norberto (2011). Historia de la Argentina, vol. I&II (İspanyolca). Buenos Aires: Colihue. ISBN 978-950-563-478-1. 
  • Huntington, Samuel P. (2000). "Culture, Power, and Democracy". Globalization, Power, and Democracy. Baltimore, MD: The Johns Hopkins University Press. ss. 3-13. ISBN 978-0-8018-6568-8. 
  • King, John (2000). Magical Reels: A History of Cinema in Latin America. Critical Studies in Latin American & Iberian Cultures. Londra: Verso. ISBN 978-1-85984-233-1. 
  • Kopka, Deborah (2011). Central & South America. Dayton, OH: Lorenz Educational Press. ISBN 978-1-4291-2251-1. 
  • Lake, David (2009). Globalising the Regional, Regionalising the Global. Review of International Studies. 35. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ss. 35-58. ISBN 978-0-521-75988-5. 
  • Levene, Ricardo (1948). Desde la Revolución de Mayo a la Asamblea de 1813–15. Historia del Derecho Argentino (İspanyolca). IV. Buenos Aires: Editorial G. Kraf. 
  • Lewis, Daniel K. (2003). The History of Argentina. Palgrave Essential Histories Series. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-6254-6. 
  • Lewis, M. Paul (2014). Ethnologue: Languages of the World (17. bas.). Dallas, TX: Summer Institute of Linguistics International. 
  • Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4356-7. 
  • Maddison, Angus (1995). Monitoring the World Economy 1820–1992. Paris: OECD Publishing. ISBN 978-92-64-14549-8. 
  • Maddison, Angus (2001). The World Economy: A Millennial Perspective. OECD Publishing. ISBN 978-92-64-18654-5. 
  • Maldifassi, José O.; Abetti, Pier A. (1994). Defense industries in Latin American countries: Argentina, Brazil, and Chile. Praeger. ISBN 978-0-275-94729-3. 
  • Margheritis, Ana (2010). Argentina's foreign policy: domestic politics and democracy promotion in the Americas. Boulder, CO: First Forum Press. ISBN 978-1-935049-19-7. 
  • McCloskey, Erin; Burford, Tim (2006). Argentina. Guilford, CT: Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-138-8. 
  • McKinney, Kevin (1993). Everyday geography. New York: Guild America Books. ISBN 978-1-56865-032-6. 
  • Menutti, Adela; Menutti, María Mercedes (1980). Geografía Argentina y Universal (İspanyolca). Buenos Aires: Edil. 
  • Morris, Michael (1988). The Strait of Magellan. International Straits of the World. 11. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishes. ISBN 978-0-7923-0181-3. 
  • Mosk, Sanford A. (1990). People and Issues in Latin American History. II: From Independence to the Present. New York: Markus Wiener Publishing. ss. 86-96. ISBN 978-1-55876-018-9. 
  • Nauright, John; Parrish, Charles, (Edl.) (2012). Sports around the World: History, Culture, and Practice. 3. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-301-9. 
  • Nierop, Tom (2001). The Territorial Factor. Amsterdam: Vossiuspers UvA – Amsterdam University Press. ss. 51-76. ISBN 978-90-5629-188-4. 
  • Papadopoulos, Anestis (2010). The International Dimension of EU Competition Law and Policy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19646-8. 
  • Rey Balmaceda, Raúl (1995). Mi país, la Argentina (İspanyolca). Buenos Aires: Arte Gráfico Editorial Argentino. ISBN 978-84-599-3442-8. 
  • Rivas, José Andrés (1989). Santiago en sus letras: antología criticotemática de las letras santiagueñas (İspanyolca). Santiago del Estero, SE, Argentina: Universidad Nacional de Santiago del Estero. 
  • Robben, Antonius C.G.M. (2011). Political Violence and Trauma in Argentina. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-0331-8. 
  • Rock, David (1987). Argentina, 1516–1987: From Spanish Colonization to the Falklands War. Berkeley, CA: University of California Press. ISBN 978-0-520-06178-1. 
  • Rodríguez, Robert G. (2009). The Regulation of Boxing: A History and Comparative Analysis of Policies Among American States. Jefferson, NC: McFarland. ISBN 978-0-7864-5284-2. 
  • Rosenblat, Ángel (1964). El nombre de la Argentina (İspanyolca). Buenos Aires: Editorial Universitaria de Buenos Aires. 
  • Ruiz-Dana, Alejandra; Goldschag, Peter; Claro (2009). Regional Trade Integration and Conflict Resolution. New York: Routledge. ss. 15-44. ISBN 978-0-415-47673-7. 
  • Sánchez Viamonte, Carlos (1948). Historia Institucional Argentina (İspanyolca) (2. bas.). Mexico D. F.: Fondo de Cultura Económica. 
  • Traba, Juan (1985). Origen de la palabra "¿¡Argentina!?" (İspanyolca). Rosario, SF, Argentina: Escuela de Artes Gráficas del Colegio San José. 
  • Vanossi, Jorge R. (1964). Situación actual del federalismo: aspectos institucionales y económicos, en particular sobre la realidad argentina (İspanyolca). 2. Buenos Aires: Ediciones Depalma. 
  • Wood, Bernard (1988). The middle powers and the general interest. Ottawa: North–South Institute. ISBN 978-0-920494-81-3. 
  • Young, Richard; Cisneros, Odile (2010). Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7498-5. 
  • Young, Ronald (2005). "Argentina". McColl, Robert W. (Ed.). Encyclopedia of World Geography. I. New York: Golson Books. ss. 51-53. ISBN 978-0-8160-7229-3. 


Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]