Katar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Katar
دولة قطر
Devletü Katar
Katar Devleti
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Katar haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Doha
25°18′K 51°31′D / 25.300°K 51.517°D / 25.300; 51.517
Resmî diller Arapça
Etnik gruplar
(2015)
Demonim Katarlı
Hükûmet Üniter anayasal mutlak monarşi
• Emîr
Tamim bin Hamad es-Sani
• Başbakan
Halid bin Halife bin Abdülaziz El Sani
Tarihçe  
• Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlık
1915
• Mevcut aile iktidara geldi

18 Aralık 1878
• Birleşik Krallık ile özel anlaşmanın sona ermesi

3 Eylül 1971
Yüzölçümü
• Toplam
11.586 km2 (4.473 sq mi) (164.)
• Su (%)
önemsiz miktar
Nüfus
• 2021 tahminî
2.660.788[2] (139..)
• 2010 sayımı
1.699.435[3]
• Yoğunluk
176/km2 (455,8/sq mi) (76.)
GSYİH (SAGP) 2021 tahminî
• Toplam
$273,04 milyar[4] (60..)
• Kişi başına
$97.262[4] (4..)
GSYİH (nominal) 2021 tahminî
• Toplam
$166,03 milyar[4] (54..)
• Kişi başına
$59.143[4] (10..)
Gini (2007) 41.1[5]
orta
İGE (2019) artış 0.848[6]
çok yüksek · 45.
Para birimi Katar riyali (QAR)
Zaman dilimi UTC+3 (AST)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 974
ISO 3166 kodu QA
İnternet alan adı .qa قطر.

Katar veya resmî adıyla Katar Devleti (Arapça: دولة قطر, Devletü Katar), Arap Yarımadası'nın doğusunda bulunan bir Basra Körfezi ülkesidir.[7][8] Tek kara sınır komşusu Suudi Arabistan olup, diğer tarafları Basra Körfezi ile çevrilidir.[8] Kuzeybatısında Bahreyn, batı ve güneyinde Suudi Arabistan, doğusunda Birleşik Arap Emirlikleri ve kuzeyinde İran bulunur.[8]

Ülkenin başkenti ve en büyük şehri Doha'dır. Resmî dili Arapçadır. 2,66 milyon nüfusu olan Katar, artan petrol fiyatları ve sahip olduğu doğalgaz rezervleri sayesinde, 2021 yılında kişi başına düşen gelire göre dünyanın 4. zengin ülkesidir.[4] Katar, Orta Doğu'daki diğer bütün körfez ülkelerinde olduğu gibi ekonomik olarak hızla gelişmektedir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Katar'da bir kale

Katar, uzun yıllar boyunca bölge aşiret beylerinin emri altında yönetilmiştir. Bölge, genellikle göçebe kabilelerin yaşadığı yer olduğu için idaresinde de sık sık değişmeler gerçekleşmiştir. 19. yüzyılda bölgenin idaresi, bugünkü emîrin büyük dedesi olan Muhammed al-Sani'ye geçmiştir.

Ülkede fiilî Türk egemenliği ilk olarak 1852'de, daha sonra ve kesin olarak 1871'de Muhammed el-Sani'nin daveti üzerine başlamıştır. Katar'ın bugünkü başkenti Doha ve yine bugün ABD üssünün bulunduğu El-Ubeyd'e yerleşen Türk birlikleri, 1913'e kadar kaldılar. Katar da Osmanlı İmparatorluğu'nun Basra Vilayeti'nin Lahsa sancağına bağlı bir kaza (ilçe) oldu. El-Sani ailesi de Osmanlı kaymakamları olarak görev yapmaya başlamışlardır. Osmanlı Devleti, Katar üzerindeki haklarından 29 Temmuz 1913'te vazgeçti. Son Türk askeri, Katar'dan Ağustos 1915'te çekildi. I. Dünya Savaşı'nın çıkmasının akabinde, 3 Kasım 1916'da Katar, Britanya işgaline girdi. Katar, 3 Eylül 1971'de Britanya hâkimiyetinden ayrılarak resmen bağımsız bir devlet olmuştur.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkeden bir görünüm

Petrol rezervlerinin keşfedilmesinden önce Katar ekonomisi, balıkçılık ve inci avcılığına bağlıydı. Ama 1940'larda petrol rezervlerinin keşfiyle birlikte ülkenin tüm ekonomisi de değişime uğradı. Bu değişim, yüksek yaşam standartları ve büyük ülkelerin vatandaşlarına sunduğu sosyal hizmetleri de beraberinde getirdi.

Ülke, dünyadaki en çok gaz rezervlerine sahip ülkeler arasındadır. Bu büyük etken, ülke vatandaşlarının refah seviyesini en üst basamaklara taşımıştır. Ülkede hemen hemen hiçbir tüketim maddesi üretilmemekte, dışarıdan ithal edilmektedir. Fakat ülkedeki oldukça az olan vergi oranları ve enerjinin çok ucuz olması, bu mallardaki fiyatı oldukça düşük tutması beklentisi doğursa da, gıda benzeri tüketim malzemeleri ucuz değildir ama elektrik ve elektronikte ucuzluk kendisini hissettirmektedir. 1 tanesi karada 6'sı açık denizde olmak üzere toplam 7 adet doğalgaz üretim noktası vardır. Ülkenin körfeze bakan kısmında Ras Laffan isimli bir endüstri şehri kurulmuştur.

Petrolün varlığı ülkede gübre ve çimento sanayisinin gelişmesine de katkıda bulunmuştur.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihî nüfus
Yıl Nüfus   %± Artış  
1904 27.000 —    
1970 111.133 2,17%
1986 369.079 7,79%
1997 522.023 3,20%
2004 744.029 5,19%
2010 1.699.435 14,76%
2013 1.903.447 3,85%
2016 2.545.000 10,17%
Kaynaklar: Qatar Statistics Authority (1904–2004);[9] 2010 nüfus sayımı;[3] 2013 tahmini[10][11] 2016[12]

Katar vatandaşlarının tamamına yakını İslam dinine mensuptur. Etnik Arapların dışında çoğu vatandaş, çeşitli ülkelerden petrol sektöründe çalışmak için gelmiştir. Arapça, ülkenin ana dilidir. Onlarca değişik milletten insanların bulunması, İngilizceyi de ikinci bir millî dil hâline getirmiştir. Katar Araplarının genelde üst düzey yönetici, bürokrat ya da mal sahibi olduğu ülkede diğer ülke Arapları bankalarda, petrol ve gaz tesislerinde ya da devletin kurumlarında memur olarak çalışırlar. Ülkenin demografik yapısı göçmenlik sistemine dayalıdır. Ülkede yabancı ülkelerden yaklaşık 1,8 milyona yakın işçi çalışmaktadır. Genellikle Filipinler, Nepal, Hindistan gibi ülkelerden insanlar bu ülkeye inşaat, sağlık, hizmet, enerji sektörlerinde çalışmak için gelirler.

Katar'da her 100 kadına 329 erkek düşer; 25-54 arasında bu oran 461'e kadar çıkar. Bu oranlar, erkeklerin aleyhine olan dünyanın en yüksek cinsiyet oranlarıdır.[13]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Katar Yarımadası, Basra Körfezi'ne doğru Suudi Arabistan'dan çıkmış 160 km'lik bir uzantıya benzer. Genellikle alçak düzlüklerden oluşan ülke, kumla örtülüdür. Ülkenin güneyi ise çöllerle kaplıdır.


Nuvola apps kweather.svg Doha iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 32,4 36,5 39,0 46,0 47,7 49,1 50,4 48,6 46,2 43,4 38,0 32,7 50,4
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 22,0 23,4 27,3 32,5 38,8 41,6 41,9 40,9 38,9 35,4 29,6 24,4 33,1
Ortalama sıcaklık (°C) 17,8 18,9 22,3 27,1 32,5 35,1 36,1 35,5 33,3 30,0 25,0 20,0 27,8
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) 13,5 14,4 17,3 21,4 26,1 28,5 30,2 30,0 27,7 24,6 20,4 15,6 22,5
En düşük sıcaklık (°C) 3,8 5,0 8,2 10,5 15,2 21,0 23,5 22,4 20,3 16,6 11,8 6,4 3,8
Ortalama yağış (mm) 13,2 17,1 16,1 8,7 3,6 0,0 0,0 0,0 0,0 1,1 3,3 12,1 75,2
Kaynak: Doha NOAA[14]


İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Katar çöllerinden bir görünüm

Ülkede yazın kurak ve nemli, kışın ise ılık ve az yağışlıdır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Yakın tarihte Katar'da eğitime büyük önem verilmeye başlandı. Öğrenci sayısı az olduğundan daha iyi eğitim olanakları sağlanmaya başladı. Herkese bedava olarak verilen sağlık hizmetlerinin yanında, anaokulundan üniversiteye kadar eğitim, tüm Katar vatandaşları için ücretsiz hale getirildi. Ülkenin Katar Üniversitesi adında bir üniversitesi ve birçok yüksek eğitim kurumu vardır. Ayrıca başkent Doha'da yapımı devam eden eğitim kasabası, ülkenin tüm Orta Doğu'nun en büyük eğitim yeri olmasını sağlamakta ve tüm bölgeden öğrencilerin burada toplanmasını hedeflemektedir.

2009 yılında Katar, Katar Bilim ve Teknoloji Parkı'nı kurdu.

İdari bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Katar idari yapısı

Katar, en büyük idari birim olan 8 ayrı belediyeye bölünmüştür. Bunlar; Doha, Er Reyyan, El Şahaniye, Umm Selâl, El Hor, El Vakra, Ed Daayin ve El Şemal belediyeleridir.

Sosyal hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

qatar police doha
Katar polisi (Doha, 2008)

Katar, sosyal hayat olarak da birçok etkinliğe ev sahipliği yapmaktadır. Ülke, hareketli gece hayatı ve birçok dünya yıldızının uğrak yeridir. Uçsuz bucaksız çöllerinde kamp yapılabilmekte, şubat ayında bile denize girilebilmektedir. Birçok alışveriş merkezleri bulunmaktadır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede en çok sevilen spor futboldur. Bu nedenle birçok ünlü futbol yıldızı ve dünya takımlarının katıldığı özel maç organizasyonları sık düzenlenmektedir. Tenis de ülkede sevilen sporlar arasındadır. Her yıl uluslararası düzeyde 5 ayrı turnuva düzenlenmektedir.

Katar'ın ev sahipliği yapacağı 2022 FIFA Dünya Kupası'nın logosu

Aynı zamanda Katar, 2022 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapmaya hak kazanmıştır. Bu turnuvayla birlikte ilk defa bir Dünya Kupası organizasyonu, Orta Doğu'da gerçekleşecektir. Katar'daki yoğun sıcak nedeniyle turnuva, Kasım ile Aralık aylarında düzenlenecektir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022. 
  2. ^ "Population structure". Ministry of Development Planning and Statistics. February 2021. 8 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ a b "Populations". Qsa.gov.qa. 9 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2010.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "census10" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ a b c d e "Uluslararası Para Fonu 2021 GYSİH Tahminleri". Dünya Ekonomi Tahmini. Uluslararası Para Fonu. 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2020. 
  5. ^ "GINI index". World Bank. 2 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2013. 
  6. ^ "Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı İnsani Gelişme 2020 Raporu" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 15 Aralık 2020. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  7. ^ "Arşivlenmiş kopya". 7 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2014. 
  8. ^ a b c Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410. 
  9. ^ "History of Census in Qatar". Qatar Statistics Authority. 11 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2013. 
  10. ^ "Population structure". Qatar Statistics Authority. 31 Ocak 2013. 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2017. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". BBC News. 16 Ocak 2013. 30 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2013. 
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2017. 
  13. ^ "Sex ratio". The World Factbook. 30 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2017. 
  14. ^ "Doha International Airport Climate Normals 1962-1992". National Oceanic and Atmospheric Administration. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2016. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Katar Devleti, Resmi Portalı 12 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.