Paris

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Paris
La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg
Pont des Arts, Paris.jpg
Paris Opera full frontal architecture, May 2009.jpg
Arcdetriomphe 2.jpg
Louvre Courtyard, Looking West.jpg
Paris bayrağı
Bayrak
Paris arması
Arma
Sloganlar:
Fluctuat nec mergitur
"Dalgalar savurdu ama batıramadı"
France konumunda Paris
Paris
Paris
Avrupa konumunda Paris
Paris
Paris
Paris (Avrupa)
Dünya konumunda Paris
Paris
Paris
Paris (Dünya)
Koordinatlar: 48°51′24″N 2°21′03″E / 48.8567°K 2.3508°D / 48.8567; 2.3508
Ülke Fransa
Bölge Île-de-France
İl Paris
Kanton Paris
Alt idari birimler 20 bölge
İdare
 • Başkan Anne Hidalgo (PS)
Yüzölçümü
 • Toplam 105,4 km² (40,6 mil²)
Nüfus
 (2019)
 • Toplam 2.140.526
 • Yoğunluk 20.000/km² (52.000/mil²)
Demonimler Parisli, Parizyen
Zaman dilimi UTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU) UTC+02.00 (OAYS)
Resmî site
paris.fr

Paris, Fransa'nın başkenti ve Île-de-France bölgesinin merkezidir. Sen Nehri'nin üzerine, Paris Havzası'nın ortasına kurulmuştur. Paris'te ikamet edenlere Parisien(ne) diye hitap edilir. Tüm dünyada anıtları, sanatsal ve kültürel yaşamı ile bilinen ve dünya tarihinde önemli bir yeri olan Paris, başlıca ekonomik ve politik merkezler arasında yer almakta ve uluslararası taşımacılığın geçiş noktalarından birini oluşturmaktadır. Moda ve lüksün dünya başkenti olan Paris, "Işık Şehir" (Ville Lumière) diye de anılmaktadır.

Paris şehrinin özlü sözü Latince "Fluctuat nec mergitur" yani "Sallanır ama batmaz" (Fransızca: « Il est battu par les flots sans être submergé »). Şehrin armasındaki "Scilicet" yani gemiyi anlatmak için kullanılır. Bu gemi Ortaçağ'da şehri yöneten güçlü "Gemiciler" (Nautes) ya da "Su tüccarları"nın kurduğu birliği sembolize eder. Şehrin koruyucusu, 5. yüzyılda Attila'yı şehri yıkmaması için ikna ettiğine inanılan Azize Geneviève'dir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 yılında Paris şehir sınırları içindeki nüfusun 2.200.000 kişi olduğu INSEE (Institut national de la statistique et des études économiques - Ulusal istatistik ve ekonomik çalışmalar enstitüsü) tarafından tahmin edilmektedir.[1] 20. yüzyılda şehir sınırlarının dışına taşarak büyümüş ve banliyöleriyle birlikte 2007'de 11,8 milyonluk nüfusa ulaşmıştır.[2].

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Paris adını Galya halklarından Parisi lerden almaktadır. "Paris" aslında Romalıların "Lutetia" yerine kullandıkları "Civitas Parisiorum" (Parisiilerin şehri) adının zamanla değişmesi sonucu oluşmuştur. Paris aynı zamanda şehrin etrafındaki yöreye de ("Parisis") verilen isim olmuştur. Cormeilles-en-Parisis ve Fontenay-en-Parisis gibi şehirlerin isimlerinde buna rastlanır. Bu adın kaynağı tam olarak bilinememektedir. Paris bölgesinde çokça bulunan taş ocaklarına istinaden Galce "kwar" (taş ocağı) kelimesinden geliyor olabilir. Başka etimolojilerde önerilmiştir. Pierre Hubac ve Cheikh Anta Diop'a göre, Parisiilerin adı Mısır tanrıçası İsis'ten gelmektedir çünkü Paris bölgesinde İsis'e adanmış birçok tapınak ya da Eski Mısır dilinde "per Isis" bulunmaktaydı. Bir efsane de Paris adını dalgalar altında kalıp denize batan efsanevi Ys şehriyle birlikte anar. Maurice Druon "Paris de César à Saint Louis" (Sezar'dan St.Louis'ye kadar Paris) adlı kitabında Paris adının Galce "par" (gemi) sözcüğünden geldiğini iddia eder. Şekli gemiye benzeyen, su üzerine kurulmuş, geçimini suya borçlu olan ve ismini de belki sudan almış olan bir şehir. Bir ada olan Lutèce'in refahı "gemiciler" tarafından sağlanıyordu ve bu gemicilerin sembolü olan gemi de şehir armasını oluşturmuştur.

Paris'in Tarih öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Champs-Élysées Bulvarı'nın aşağı kısmındaki Wallace Çeşmesi
Işık şehrinin sembolü Eyfel kulesi

Seine nehri kıyılarında yapılan teraslama çalışmaları sırasında bulunan oyma taş el aletlerinin gösterdiği gibi Paris kent alanı yaklaşık 40.000 yıldır insanlar tarafından yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır.

En önemli arkeolojik bulgular 12. bölge'de 1991 yılında ortaya çıkartılan Paris bölgesindeki en eski kalıcı insan yerleşimine ait kalıntılardır. Bercy'de yapılan altyapı çalışmaları sırasında MÖ 4.000 ile 3.800 yılları arasında avcılık dönemine ait Seine nehrinin eski kıyısında yerleşik bir köyün izlerine rastlanmıştır. Bu kalıntılar çok önemli arkeolojik değere sahip olan birçok tahtadan oyma kayık, topraktan çanak çömlek, ok ve yaylar, kemik ve taştan aletlerdi. Diğer buluşlar da 14. bölge ile 13. bölge arasındaki su kemerleridir. Aşıklar şehri olarak bilinir.

Antik Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih öncesi yerleşimlerle Galya-Roma dönemi arasında olup bitenler hakkında pek bir şey bilinememektedir. Tek emin olunan nokta Sezar'ın birlikleri ülkede dolaşırken bölgenin hâkimlerinin hala Parisiiler olduğudur. Bazıları Parisiilerin Paris'i kurmasının tarihi olarak MÖ 250 ile 200 yılları arasını göstermektedir ancak önemli kanıtları yoktur. MÖ 52 yılında Jül Sezar'ın teğmeni Labienus Paris şehrini ele geçirdiğinde Romalılar tarafından "Lutetia" (Fransızcası: Lutèce) diye adlandırılmıştır. Galya'nın başkenti görevini Lugdunum (Lyon) şehri yapmaktaydı. O zamanki Galya şehrinin tam olarak nerede yerleştiği konusunda kesin bilgi yoktur. Uzun süre buranın île de la Cité'de olduğu düşünülmüştür ancak metro çalışmaları nedeniyle baştan aşağı bu adada kazı çalışmaları yapılmış ve hiçbir ize rastlanmamıştır. Galya şehri île Saint-Louis'te ya da bugün artık karşı kıyı ile birleşmiş olan ve Bièvre nehri'nin yarattığı delta üzerinde bulunmuş olan bir adada da bulunmuş olabilir. Çok tartışılan başka bir varsayıma göre ise ilk kurulan Galya köyünün Nanterre'deki Valérien tepesi'nden çok uzak olmadığı yönündedir. Roma şehri 1. yüzyılda nehrin sol kıyısına kurulmuştur. Şehrin Saint-Germain Bulvarı'ndan Val-de-Grâce'a ve rue Descartes'tan jardins du Luxembourg'a kadar uzandığı düşünülmektedir. Lutèce şehri bir cardo (Roma şehirlerinde kuzey-güney doğrultusundaki ana cadde) olan rue Saint-Jacques çevresinde dik kesen sokaklardan oluşan bir şehir yapısıyla yerleşmişti. Roma şehirlerinde olduğu gibi forum, hamamlar, tiyatro, arena ve nekropol bu şehirde bulunmaktaydı

Orta Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Paris şu andaki adını 5. yüzyılda alır ve Romalılar'a karşı elde ettiği zaferin ardından Frankların kralı Merovenj Hanedanından I. Clovis 508 yılında Paris'e yerleşerek burayı başkenti yapar. Nehrin sağ kıyısına 6. yüzyıldan itibaren bir kilisenin kurulduğu dikkat çeker: Saint-Gervais kilisesi (günümüzde Hôtel de ville 'in arkasında bulunmaktadır. 9. yüzyılda Saint-Gervais ve Saint-Germain-l'Auxerrois kiliselerinin (günümüzde Louvre'un yakınında bulunmaktadır) çevresinde koruma amaçlı duvarlar inşa edilmiştir. Nehrin sol kıyısı 885 yılında Vikingler tarafından tamamen yok edilmiştir. Taht 987 yılında Capet Hanedanına geçti. Paris, Orleans şehri ile birlikte bu hanedanın kişisel serveti içinde yer alıyordu. Bu hanedanın atası I. Eudes şehri Vikingler'e karşı savunmasıyla ünlenmiştir.

20. yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Paris, II. Dünya Savaşı'nda, 14 Haziran 1940 tarihinde, Alman ordusu tarafından işgal edildi. 25 Ağustos 1944 günü, şehir Fransızların 2. Zırhlı Tümeni ve Amerika Birleşik Devletleri Ordusu 4. Piyade Tümeni tarafından kurtarıldı.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

La Défense, Avrupa'nın en büyük iş merkezi[3]

Paris şehrinin ekonomisi büyük ölçüde hizmetlere ve ticarete dayanır; şehirdeki 390,480 işletmenin yüzde 80.6'sı ticaret, ulaşım ve çeşitli hizmetlerle uğraşırken, yüzde 6.5'i inşaatta ve sadece yüzde 3.8'i sanayide çalışır.[4] Hikaye Paris Bölgesi (Île-de-France) için de benzer: Girişimlerin yüzde 76.7'si ticaret ve hizmetlerle ve yüzde 3,4'ü sanayiyle uğraşır.[5]

2012 nüfus sayımında, Paris Bölgesi'ndeki işlerin %59.5'i pazar hizmetlerindeydi (%12.0 toptan ve perakende ticarette, %9.7'si profesyonel, bilimsel ve teknik hizmetlerde, %6.5'i bilgi ve iletişimde, %6.5'i nakliye ve depolamada) finans ve sigortada %5.9, idari ve destek hizmetlerinde %5.8, konaklama ve yemek hizmetlerinde %4.6 ve diğer çeşitli piyasa hizmetlerinde %8.5), piyasa dışı hizmetlerde %26.9 (insan sağlığı ve sosyal hizmetlerde %10.4) faaliyetlerde, kamu yönetimi ve savunmada %9.6 ve eğitimde %6.9), imalatta ve kamu hizmetlerinde %8.2 (imalatta %6.6 ve kamu hizmetlerinde %1.5), inşaatta %5.2 ve tarımda %0.2.[6][7]

Paris Bölgesi'nde 2010 yılında 5.4 milyon maaşlı çalışan vardı ve bunların 2.2 milyonu 39 "pôles d'emplois" veya iş bölgesinde yoğunlaşmıştı. Çalışan sayısı bakımından bunların en büyüğü, Fransızca'da QCA veya “quartier Central des Affairs” olarak bilinir; Paris şehrinin batı kesiminde, 2., 8., 9., 16. ve 18. bölgelerdedir. 2010 yılında, 500,000 maaşlı çalışanın, Paris'teki maaşlı çalışanların yaklaşık yüzde 30'unun ve Île-de-France'dakilerin yüzde 10'unun işyeriydi. Merkezi iş bölgesindeki en büyük faaliyet sektörleri finans ve sigorta (bölgedeki çalışanların yüzde 16'sı) ve iş hizmetleri (yüzde 15) idi. Bölgede ayrıca çok sayıda mağaza, alışveriş alanı, otel ve restoranın yanı sıra devlet daireleri ve bakanlıklar bulunur.[8]

İstihdam açısından en büyük ikinci iş bölgesi şehrin hemen batısında, 1990'larda birçok şirketin ofislerini kurduğu La Défense'dir. 2010 yılında yüzde 38'i finans ve sigorta, yüzde 16'sı iş destek hizmetlerinde çalışan 144,600 çalışanın işyeri oldu. Diğer iki önemli bölge, Neuilly-sur-Seine ve Levallois-Perret, Paris ticaret bölgesinin ve La Défense'nin uzantılarıdır. Boulogne-Billancourt, Issy-les-Moulineaux ve 15. bölgenin güney kısmı dahil olmak üzere başka bir bölge, medya ve bilgi teknolojisi için bir faaliyet merkezidir.[8]

2018 Fortune Global 500 listesinde listelenen ilk on Fransız şirketinin hepsinin merkezi Paris Bölgesi'ndedir; altısı Paris şehrinin merkezi iş bölgesinde; ve dördü şehre yakın Hauts-de-Seine Departmanında, üçü La Défense'de ve biri Boulogne-Billancourt'da. Société Générale gibi bazı şirketlerin hem Paris'te hem de La Défense'de ofisleri vardır.

Paris Bölgesi, kişi başına düşen 681 milyar (~850 milyar ABD Doları) ve 56,000 Avro (~70,000 ABD Doları) olan GSYİH ile Fransa'nın önde gelen ekonomik faaliyet bölgesidir.[9] 2011'de GSYİH, Avrupa bölgeleri arasında ikinci sırada yer aldı ve kişi başına düşen GSYİH, Avrupa'daki en yüksek 4. oldu.[10][11] Paris bölgesinin nüfusu 2011'de büyükşehir Fransa'nın yüzde 18.8'ini oluştururken,[12] Paris bölgesinin GSYİH'sı büyükşehir Fransa'nın GSYİH'sının yüzde 30'unu oluşturdu.[13]

Paris Bölgesi ekonomisi kademeli olarak sanayiden yüksek katma değerli hizmet sektörlerine (finans, BT hizmetleri) ve yüksek teknoloji üretimine (elektronik, optik, havacılık, vb.) doğru kaymıştır.[14] Paris merkezi Hauts-de-Seine bölümü ve banliyö La Défense iş bölgesi aracılığıyla bölgenin en yoğun ekonomik faaliyeti, Paris'in ekonomik merkezini şehrin batısında, Opéra Garnier, La Défense ve Val de Seine arasındaki bir üçgende yerleştirir.[14] Paris ekonomisine hizmetler hakim olurken ve imalat sektöründeki istihdam keskin bir şekilde azaldı, bölge özellikle havacılık, otomobil ve "eko" endüstriler için önemli bir üretim merkezi olmaya devam ediyor.[14]

Economist Intelligence Unit tarafından Eylül 2016'da yapılan bir ankete dayanan 2017 dünya çapındaki yaşam maliyeti anketinde Paris, dünyanın en pahalı yedinci şehri ve Zürih'ten sonra Avrupa'nın en pahalı ikinci şehri oldu. [15]

2018'de Paris, Singapur ve Hong Kong ile dünyanın en pahalı şehriydi.[16]

Station F, Paris'in 13. bölgesinde bulunan yeni başlayanlar için bir iş inkübatörü'dür. Dünyanın en büyük başlangıç tesisi olarak kaydedildi.[17]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Notre Dame Katedrali

Notre Dame Katedrali[değiştir | kaynağı değiştir]

Meryem Ana'ya adanarak yapılan bu gotik katedral, Seine Nehri'nin ortasındaki Île de la Cité'nin doğu kısmında bulunur. Bu katedral Paris'in sembollerinden biri haline gelmiştir. 19. yüzyılın başlarında yıkılma kararı alınan katedralin kurtarılması için ünlü Fransız yazar Victor Hugo "Notre Dame'ın Kamburu" adlı romanı yazmıştır. Halkın da desteğiyle yıkılmaktan kurtulmuştur.[18]

Louvre Müzesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Louvre Müzesi

1793'te açılan ve müze yapılan bina aynı zamanda Fransa'nın ilk devlet müzesidir. Koleksiyonunda La liberté guidant le peuple, Mona Lisa, Winged Victory of Samothrace ve Venus de Milo gibi birçok eser görülebilir. Avrupa'nın ve Dünya'nın en büyük müzesi olarak bilinmektedir. Ayrıca, Avrupa'da en çok ziyaret edilen müzelerden biridir. Müzede, toplamda 70.000 sanat eseri yer almaktadır.

Église de la Madeleine[değiştir | kaynağı değiştir]

Paris, Pantheon

İnşasını Napoleon'un emrettiği kilise, Fransız Ordusu'nun ululuğuna ve görkemliliğine yaraşır bir zafer tapınağı olması için yapılmıştır. 1806'da Pierre-Alexandre Vignon tarafından tasarlanmıştır. Korint tarzı sütunlarla çevrelenmiş tapınak, Boubonlar'ın yönetimi ele geçirmesiyle Hristiyan kilisesine dönüştürülmüştür.

Champs-Élysées (Şanzelize)[değiştir | kaynağı değiştir]

Adını Yunan mitolojisinde cennet olarak gösterilen Elysion ovalarından almıştır. Paris'in en güzel caddesi olarak bilinir. Cadde, yukarı doğru çıkarsanız sizi Zafer Takı'na, aşağı doğru inerseniz sizi Concorde Meydanı'na çıkarır. Daha ileride ise Jardin des Tuileries ve Louvre Müzesi vardır.

Eyfel Kulesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmini, inşa ettiren firma olan Gustave Eiffel'den alır. Kule tüm dünyaya kendini Fransa'nın sembolü olarak tanıtmıştır.. Fransız Devrimi'nin kutlamaları için düzenlenen Paris fuarına kapı olarak yapılmıştır. Kule sadece 20 yıl kalması için inşa edilmişti. 1909'da yıkılması gereken kule Atlantik ötesi haberleşmeye imkân tanıdığından kalmasına izin verildi.

Paris'ten bazı resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Zafer Takı'nın üzerinden görülen Paris panoraması: ana caddeleri: soldan sağa Avenue Hoche, Avenue de Friedland, Şanzelize, Avenue Marceau, Avenue d'Iéna ve Avenue Kléber
Alacakaranlıkta Maine-Montparnasse kulesinden Paris ortada Eyfel Kulesi, kulenin önünde Champ de Mars, Harp Okulu ve UNESCO, Breteuil Meydanı, arkasında La Défense, sağ tarafında Zafer Takı ve Gaziler Sarayı, sol tarafında Paris Metro 6 numaralı hattı, metro istasyonları yukarıdan aşağı doğru Dupleix, La Motte-Picquet - Grenelle, Cambronne ve Sèvres - Lecourbe

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ * INSEE, 2005 nüfus sayım anketi (Fransızca).
  2. ^ * Metropolitan alan nüfusu (Insee, 1999 nüfus sayımı) (Fransızca)
  3. ^ "La Défense, Europe's largest business district". France.fr. 30 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2013. 
  4. ^ "Department of Paris; Complete Dossier" (Fransızca). INSEE. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2015. 
  5. ^ "Île-de-France Region – Complete dossier" (Fransızca). INSEE. 16 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2015. 
  6. ^ "EMP2 – Emplois au lieu de travail par sexe, statut et secteur d'activité économique – Région d'Île-de-France (11)" (Fransızca). INSEE. 1 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2015. 
  7. ^ "La nomenclature agrégée – NA, 2008" (Fransızca). INSEE. 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2015. 
  8. ^ a b "En Île-de-France, 39 poles d'emploi structurent l'economie régionale". INSEE. 1 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2015. 
  9. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Euro-PR isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  10. ^ "L'Île-de-France, une des régions les plus riches d'Europe". Insee. 4 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2014. 
  11. ^ "The Most Dynamic Cities of 2025". Foreign Policy. 28 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2014. 
  12. ^ "Estimation de population au 1er janvier, par région, sexe et grande classe d'âge". Institut National de la Statistique et des Études Économiques (Fransızca). 10 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2013. 
  13. ^ "Produits Intérieurs Bruts Régionaux (PIBR) en valeur en millions d'euros" (XLS) (Fransızca). INSEE. 4 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015. 
  14. ^ a b c "L'Industrie en Île-de-France, Principaux Indicateurs Régionaux" (PDF). INSEE. 23 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Kasım 2014. 
  15. ^ Economist Intelligence Unit Worldwide Cost of Living Survey, based in September 2016 data, retrieved July 2017.
  16. ^ "Classement.Singapour, Hong Kong, Paris : le trio des villes les plus chères du monde". courrierinternational.com. Courrier International. 20 Mart 2019. 27 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2019. .
  17. ^ Medeiros, João (29 Haziran 2017). "Station F, the world's largest startup campus opens in Paris". Wired. 21 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2017. 
  18. ^ Notre-Dame-de-Paris
Genel

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]